Hoogleraar Hugo Priemus: 'Het plan voor de Lelylijn, zoals het nu wordt voorgesteld, is te simplistisch'

Zal de Lelylijn ooit vanaf Station Lelystad naar Groningen vertrekken? Archieffoto: Egbert Voerman

In een artikel in de nieuwsbrief van Cobouw worden grote vraagtekens gezet bij de haalbaarheid en nut van de Lelylijn. Het plan verschilt niet van die voor de Zuiderzeelijn, dat vijftien jaar geleden werd afgeschoten. Het huidige plan voor de snelle spoorverbinding tussen Lelystad en Groningen is te simplistisch, stelt emeritus-hoogleraar Hugo Priemus van de TU Delft.

‘Zelfs het traject is nagenoeg hetzelfde. Alleen de naam is anders’, zegt onderzoeker Manus Barten, eigenaar van Studio Bereikbaar in de nieuwsbrief. Zijn adviesbureau deed in 2020 een haalbaarheidsstudie naar de Lelylijn voor het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Zijn belangrijkste aanbeveling is: bezint eer gij begint.

Hij wijst op de gevolgen, zoals de verstedelijking van de polder, de impact en de wenselijkheid daarvan. ‘Zit Heerenveen te wachten op een soort Zuidas in de gemeente? Beseft Drachten dat de gemeente qua aantal huizen zal verdubbelen?’, vraagt hij zich hardop af. Hij ziet nut en noodzaak ook niet. ‘De geschiedenis leert dat dit gewoon een dure verbinding is. Spoorlijnen zijn altijd duur, maar hier weegt zwaar mee dat er niet zoveel mensen in Noord-Nederland wonen. Met een klassieke maatschappelijke-kosten-batenanalyse kom je dan nooit uit en dat leidt al snel tot twijfel. Precies op dat punt ging het de vorige keer mis.’

Kosten

Bart verwacht dat de kosten veel hoger zullen uitvallen. De overheid reserveert 3 miljard. ‘Je bent zo zes á zeven miljard euro kwijt. Bij elke stap dat het project concreter wordt, komt de regio met extra wensen en ben je zo een miljard verder. Dwars door een natuurgebied is natuurlijk een stuk goedkoper dan eronderdoor met een tunnel. Per locatie kun je dit soort discussies verwachten.’

In het artikel beaamt emeritus-hoogleraar Systeeminnovatie Ruimtelijke Ontwikkeling aan de TU Delft Hugo Priemus dit. Als onderzoekscoördinator van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten in 2003 en 2004 was hij indirect verantwoordelijk voor het afblazen van de Zuiderzeelijn drie jaar later. ‘We onderzochten de overschrijdingen van grote infrastructurele projecten, zoals de Betuwelijn en de HSL. Maar we keken ook met speciale aandacht naar de Zuiderzeelijn. ‘Niet doen’, concludeerden wij. ‘De nadelen voor het Zuiden zijn groter dan de voordelen voor het Noorden’.’

[De tekst gaat verder na de afbeelding]

Zorgen

Nog altijd plaatst Priemus kanttekeningen. Vooral de manier waarop het project uit het niets weer komt bovendrijven, baart hem zorgen. ‘Ik vind het gevaarlijk hoe makkelijk dit kabinet drie miljard euro reserveert voor dit project’, zegt Priemus. ‘De indruk bestaat al vrij snel dat we er alleen nog even wat geld bij moeten vinden. Geld zoekt bestemming, luidt een bekende uitdrukking, terwijl je eerst moet nagaan of een project überhaupt wenselijk en haalbaar is.’

De focus op een ov-verbinding vindt hij onverstandig en de bouw van 220.000 extra woningen overmoedig. ‘Juist bij langere afstanden reizen Nederlanders liever met de auto. En hoeveel mensen willen vrijwillig in het Noorden wonen? Als iemand Utrecht moet verlaten, komt hij meestal niet verder dan de Utrechtse Heuvelrug. Goed voor de werkgelegenheid? Ook na de aanleg?’

Wishful thinking wint het van de realiteitszin, concludeert Priemus. Hij vraagt zich hardop af of Kamerleden uit het Noorden zoals Henk Nijboer van de PvdA en Sandra Beckerman van de SP wel kritisch durven zijn.

Hij verwacht een enorm risico voor de kosten. ‘Voor je het weet ben je het dubbele kwijt. Dat bleek toen ook uit ons onderzoek. Budgetoverschrijdingen waren geen uitzondering, maar regel. Vanaf het moment dat je plannen gaat uitwerken kom je nog allemaal obstakels tegen.’

Lobby sterker dan inhoudelijke argumenten

Is de Lelylijn gedoemd te mislukken? Onderzoeker Barten van Studio Bereikbaar vindt die conclusie te kort door de bocht, maar ook hij heeft nu al zijn bedenkingen. ‘Laat ik het zo zeggen: de politieke lobby was de afgelopen twee jaar sterker dan de inhoudelijke argumentatie voor de lijn”. De opdracht voor vervolgonderzoek kreeg hij niet. Die ging naar Sweco, Decisio en TwynstraGudde. ‘Wij verloren de aanbesteding.’

Barten is niet tegen de lijn. En over de extra woningbouw is hij best positief. ‘Veel partijen willen hier bouwen en ik geloof juist wel dat mensen uit de Randstad hier willen wonen. Onder KLM-piloten is wonen in Lemmer nu al populair: bootje op de Friese meren, binnen een uur ben je straks op Schiphol. ’

Simplistisch

Priemus adviseert de ministers Hugo de Jonge en Mark Harbers niet over een nacht ijs te gaan. “Het plan voor de Lelylijn, zoals het nu wordt voorgesteld, is te simplistisch. De minister zou zaken als mobiliteit, woningbouw, ICT, stikstof, de zeespiegelrijzing en de aansluiting op bestaande stedelijke netwerken in samenhang moeten bezien. Dat is een ingewikkelde hersenbreker, maar die leidt uiteindelijk wel tot logische plekken waar je als land wel en niet wilt bouwen. Daarna kun je pas besluiten over de Lelylijn.’

Nog meer onderzoek? Hans Haerkens, voormalig ‘campagneleider van de Zuiderzeelijn’, en die het niet bouwen van de lijn een historische misser noemt, dringt juist aan op tempo. ‘Over deze lijn is al zoveel bekend. We hoeven zeg maar niet bij Adam en Eva te beginnen. Of anders gezegd: als het Centraal Planbureau de landing in Normandië had doorgerekend, lagen de schepen nu nog in Engeland. Wanneer de Lelylijn een feit is? Als ik heel optimistisch ben in 2040.’

www.cobouw.nl

Nieuws

menu