Column Kees Bakker | Vooroordelen

Het enge aan social media is dat algoritmes bijhouden wat je bekijkt en je meer van hetzelfde krijgt aangeboden.

Toen ik op de School voor Journalistiek zat, was één van de onderwerpen tijdens het vak ‘massacommunicatie’ de vraag hoe mensen massamedia gebruiken. De eerste gedachte bij de opkomst van kranten, radio en later televisie was dat de media bepalen hoe mensen over dingen denken. Dat bleek snel een behoorlijk beperkte opvatting.

Daarna was de gedachte dat media niet zozeer bepalen hoe mensen over bepaalde dingen denken, maar wel waar mensen over denken. Agendasetting: door veel aandacht te besteden aan een onderwerp, kan de media de maatschappelijke en politieke agenda bepalen.

Vooroordeelbevestigend 

Dat lijkt er al wat meer op. Maar de derde theorie die ik leerde, heeft sindsdien alleen maar aan kracht gewonnen: mensen gebruiken massamedia vooroordeelbevestigend. Met de opkomst van de social media als nieuw massamedium is dat toegenomen. Geloof je dat corona een hoax is? Op internet vindt je er genoeg ‘bewijs’ van. Ga op zoek, kom op allerlei vage sites met nepnieuws uit en voilà: zie je wel, de ziekenhuizen zitten helemaal niet overvol, het is allemaal een samenzwering.

Satire

Andersom gebeurt het net zo hard. Een satirische website maakte een mooi bericht over de nieuwe actiegroep ‘Buienwaarheid’. Een parodie op ‘Viruswaarheid’, van een zogenaamde actiegroep die ontkent dat er in Limburg overstromingen zijn en stelt dat dat nieuws een samenzwering is van machthebbers en media. Ja, het regent, maar verder is er niets aan de hand. Satire, maar ook daar gaan mensen mee aan de haal. Van ‘Het moet ook niet gekker worden’ tot ‘Het zullen die wappies wel weer zijn’.

Stortvloed aan soortgelijke berichten 

Het enge aan social media is dat algoritmes bijhouden wat je bekijkt en je meer van hetzelfde krijgt aangeboden. Als je dus het ene nepnieuwtje leest en gelooft, krijg je vervolgens een stortvloed aan soortgelijke berichten aangeboden. Ja, dan moet het wel waar zijn. 

Tel daarbij dat social media er ook voor zorgen dat het persoonlijke, menselijke contact minder is geworden en er dient zich een grijs, zo niet pikzwart toekomstbeeld aan. Waar gaat dit naartoe?

Behoefte aan menselijk contact

Maar dat is dan ook weer een beetje vooroordeelbevestigend, als je daarin gelooft. Want uiteindelijk zal de behoefte aan menselijk contact blijven. Sterker: die wordt alleen maar groter. Niemand wordt gelukkiger van de hele dag op de telefoon staren of achter de tablet of computer zitten. Uiteindelijk wil je andere mensen ontmoeten en spreken. En in een persoonlijk gesprek gaat het veel minder over de uitersten (‘Ik ben voor’ of ‘Ik ben tegen’), maar gaat het veel meer over waar je allebei wel of ook in gelooft. Daar gaat het over de overeenkomsten in plaats van over de verschillen.

En dan is de macht van massamedia weer uiterst beperkt, als je er vanuit gaat dat de meeste mensen gezond verstand hebben. Want dat is zo. Of is dat ook een vooroordeel?

Nieuws

menu