In de bak, deel 5: 'We staan er nooit alleen voor'

Lelystad - Wat gebeurt er achter de goed beveiligde deuren en hoge muren van PI Lelystad? FlevoPost bied je een kijkje achter de schermen van de gevangenis, waar ruim 600 gedetineerden hun tijd uitzitten en zich voorbereiden op hun terugkeer in de maatschappij.

Het licht in de controlepost van de koepel is iets gedimd. ‘Zo kunnen we de gedetineerden beter zien’, vertellen Marcel en Mark, complexbeveiligers bij PI Lelystad. ‘Soms zijn er strubbelingen of is de sfeer opgefokt. Daar zijn we tegen opgewassen en we staan er gelukkig nooit alleen voor.’

UC's, E3, IBT … de afkortingen vliegen je om de oren. ‘Bajestaal’, lachen ze. Het is bijna lunchtijd. Een van de drukste momenten van de dag. Gedetineerden komen terug van arbeid en gaan naar hun cel om te eten. Bovendien zijn de boodschappen bezorgd.

[De tekst gaat verder na de foto]

 

Camerabeelden

Een beveiliger houdt negen schermen met camerabeelden in de gaten. Op de binnenplaats wil een collega een schuifdeur openen. Voordat hij groen licht krijgt, zoomt een beveiliger in op twee personen om er zeker van te zijn dat het geen gedetineerden zijn die iets in hun schild voeren. De kust is veilig. De deur kan open.

Ondertussen belt hij met een gedetineerde die geïrriteerd is over zijn boodschappen. ‘Ik heb voor 100 euro besteld en het enige wat ik krijg zijn drie blikjes limonade.’ De beveiliger vertelt hem dat hij een collega op de hoogte brengt. Na een paar minuten belt de gedetineerde opnieuw. Hij is boos en vooral ongeduldig. 

‘Waarschijnlijk wil hij roken’, zegt de beveiliger. Mark vertelt dat iedere gedetineerde een knop in zijn cel heeft, waarmee hij contact kan opnemen met de beveiligers. ‘De een belt dat z’n w.c. rol op is, de ander heeft behoefte aan paracetamol of wil gewoon zijn verhaal kwijt. Naast het feit dat we voor rust en veiligheid zorgen, zijn we soms ook sociaal werkers’, lacht hij.

[De tekst gaat verder na de foto]

 

Vier afdelingen

PI Lelystad telt tien leefafdelingen. Vanuit de controlepost hebben de beveiligers zicht op vier afdelingen; vier grote hallen met cellen met zware grijze deuren met nummers erop. Hoewel ze er qua inrichting (her en der staat een tafeltennistafel en verder lijkt het op een soort gymzaal) hetzelfde uitzien, verschillen ze qua regime behoorlijk van elkaar.

Zo is er een afdeling voor gedetineerden die extra (medische of psychische) zorg nodig hebben of mannen die zich moeilijk staande kunnen houden in een gewone afdeling, zoals bijvoorbeeld zedendelinquenten. ‘De rode afdeling (afdeling met een basisprogramma) is voor gedetineerden die net binnenkomen. De vrijheden zijn er beperkt. Houden ze zich aan de regels en zijn ze gemotiveerd om te veranderen? Dan verhuizen ze naar groen (het plusprogramma)’, vertellen de beveiligers. De vierde afdeling is een huis van bewaring, een cellencomplex waar mensen geen gevangenisstraf maar hechtenis ondergaan. Omdat deze mannen nog in afwachting zijn van hun proces en er daardoor relatief veel ontrust is, is er alleen een basisprogramma. 

Geen vaste werkplek

Marcel en Mark komen in actie als er een opstootje is, houden beveiligingscamera’s in de gaten en beantwoorden vragen van gedetineerden. Ze hebben geen vaste werkplek. De ene keer werken ze in de koepel, de andere keer op de centrale meldkamer of op bijvoorbeeld de medische post. ‘Geen dag is hetzelfde’, lacht Mark.

Marcel vertelt dat je als beveiliger altijd op je hoede moet zijn. ‘Meestal is de sfeer op de afdelingen goed, maar er kunnen ook strubbelingen zijn. Soms moeten we ingrijpen. Bij het vinden van een telefoon of drugs bijvoorbeeld. Gedetineerden kunnen flink op ons schelden. Bij escalatie of fysiek geweld roepen we extra hulp in.’

‘De leukste plek om te werken is het BAD, de inkomstenafdeling. Vroeger was dat ook letterlijk een bad of douche. Hier komen nieuwe gedetineerden binnen, schrijven wij ze in, nemen vingerafdrukken af en gaan begeleiden ze met hun bezittingen naar hun cel. Vooral de diversiteit van mensen is interessant’, vertelt Marcel. Mark werkt het liefst op de centrale meldkamer. ‘Hier komen alle meldkamers samen. Als je hier werkt ben je (ook bij calamiteiten) de spin in het web.’

Afstand

‘Als beveiliger sta je er nooit alleen voor’, vertelt Mark. Marcel: ‘Met zo’n 120 beveiligers werken we dag en nacht. Ondanks dat ik sommige gedetineerden al jaren meemaak, vertel ik nooit persoonlijke dingen. Ik houd afstand. Want het kan altijd een keer tegen je gebruikt worden.’