In de bak, deel 3: 'Kerst in de gevangenis is confronterend'

Lelystad - Wat gebeurt er achter de goed beveiligde deuren en hoge muren van PI Lelystad? FlevoPost bied je een kijkje achter de schermen van de gevangenis, waar ruim 600 gedetineerden hun tijd uitzitten en zich voorbereiden op hun terugkeer in de maatschappij.

Het is kerst! Huizen zijn versierd met lichtjes, families en vrienden komen samen en de buikjes staan inmiddels bol van het kerstdiner. Ook in de Penitentiaire Inrichting Lelystad wordt het feest ter ere van de geboorte van Jezus Christus gevierd. De entree is voorzien van een grote kerstboom vol gekleurde ballen en ook de afdelingen zijn feestelijk aangekleed. ‘Kerst in de gevangenis is confronterend, maar we proberen er toch het beste van te maken’, vertelt geestelijk verzorger Johan. 

Johan werkt sinds 2008 als Rooms-katholiek geestelijk verzorger voor justitie. ‘Het is een mooi beroep. Als geestelijk verzorger mag je een rol van hoop vervullen. Hier nog meer dan in de buitenwereld, is het geloof voor sommigen de enige houvast. Wij bieden hen een luisterend oor en gaan in gesprek over datgeen wat er op het hart ligt.’

Schuld en vergeving

Een gesprek met een geestelijk verzorger kan aangevraagd worden doormiddel van een verzoekbriefje. Aan de hand van dit briefje zoekt de geestelijk verzorger de gedetineerden op en wordt er besproken waar deze persoon behoefte aan heeft. Johan weet van tevoren van niemand waarom hij vast zit. ‘Dat is aan de gedetineerden zelf om wel of niet te vertellen. Vaak komt het tijdens de gesprekken vanzelf naar boven, omdat er veel wordt gesproken over schuld en vergeving. Maar ik ga nooit vissen.’

Alle gesprekken die de gedetineerden met de geestelijk verzorgers voeren zijn vertrouwelijk. ‘Daar waar andere medewerkers moeten rapporteren hebben wij een ambtsgeheim. Hierdoor kan het bijvoorbeeld voorkomen dat iemand bij mij iets opbiecht, terwijl dit bij justitie (nog) niet bekend is. Het enige wat ik in zo’n geval kan doen is het gesprek aangaan. Vragen wat dit betekent. Heeft iemand anders nu de schuld gekregen van iets wat hij of zij helemaal niet gedaan heeft? Dat zijn lastige situaties, maar het hoort bij mijn beroep.’

Naast het houden van persoonlijke gesprekken, begeleidt Johan ook kerkdiensten en gespreksgroepen. ‘Op zondag zijn er twee diensten voor de katholieken en protestanten. Deze worden gehouden in het Stiltecentrum. Hier vinden overigens ook de diensten en gespreksgroepen van de andere religies en levensbeschouwingen plaats.’

[De tekst gaat verder na de foto]

 

Zeven denominaties

De PIL biedt geestelijke verzorging vanuit verschillende geloofs- en levensbeschouwingen: ‘Boeddhistisch, Humanistisch, Hindoeïstisch, Islamitisch, Joods, Protestants, Orthodox en Katholiek. Elke stroming heeft zijn eigen geestelijk verzorger. We zitten met zijn allen op één kamer, werken samen en delen ons Stiltecentrum’, vertelt Johan terwijl hij de ruimte laat zien. 

In het gedeelte waar de dienst plaatsvindt, prijkt aan de wand een groot kruis. ‘Deze dekke we af we wanneer er een andere dienst gehouden wordt’, legt hij uit. ‘Ik vind het mooi om te zien hoe verschillende religies en levensbeschouwingen binnen deze muren naast elkaar leven. Heb jij in de buitenwereld wel eens Protestanten en Moslims een kerk zien delen? Ik niet. Maar hier kan het. Hier respecteren we elkaar en werken we samen.’ 

Iedereen kan en mag een dienst bijwonen. ‘Hier kan je je van tevoren voor opgeven. Meerdere diensten bezoeken is dan weer niet de bedoeling. Wel kan iemand aangeven ook interesse te hebben in een andere religie. In dat geval gaan we hierover in gesprek en laten we deze persoon vrij om voor zichzelf uit te vinden van het beste bij hem past.’

Geen 10-rittenkaart

Het komt ook wel eens voor dat iemand uit een gevoel van verongelijktheid over wil stappen. ‘We bieden een luisterend oor en steun, maar we zijn hier zeker niet voor het pappen en nathouden. Niet iedereen kan dat waarderen en in de hoop dat ze ergens anders niet op hun fouten gewezen worden, gaan ze op zoek naar een nieuw luisterend oor. Helaas voor hen komen ze dan van een koude kermis thuis. Het geloof is vergevensgezind, maar god deelt geen 10-rittenkaarten uit.’

Verschillende religies en levensbeschouwingen betekent natuurlijk ook verschillende feestdagen. ‘Kerst, Suikerfeest, Holy, Chanoeka. We proberen altijd iedereen bij elk feest te betrekken. Natuurlijk zijn er altijd jongens die er niks van willen weten. Die gaan het liefst op 23 december slapen, om op 2 januari weer wakker te worden. Begrijpelijk. De feestdagen staan symbool voor samenzijn met je geliefden. Iets wat hier niet mogelijk is. Dat kan enorm pijnlijk zijn.’

Kerstfanaten

Toch probeert iedereen er het beste van te maken. ‘Ik liep vanochtend over een aantal afdelingen en ik werd bijna duizelig van de vele lichtjes en kerstversiering’, lacht Johan. ‘Iedere afdeling heeft zijn eigen reinigers en daar zitten altijd wel een aantal kerstfanaten tussen die helemaal losgaan met de kerstballen en slingers.’ 

Op de twee kerstdagen zelf is het vrij rustig. ‘Geen arbeid, geen bezoek en geen activiteiten. Daar hebben we simpelweg de capaciteiten niet voor. Ook het personeel wil graag kerst bij hun familie vieren. Wel is er in de ochtend een kerkdienst met wat lekkers bij de koffie en krijgen de gedetineerden een extra recreatie uur om naar huis te bellen of samen een kerstmaaltijd te bereiden. Al met al denk ik dat iedereen hier opgelucht en blij is wanneer we weer in januari zitten en al het kerstgebeuren voorbij is. Want hoe je het ook wendt of keert, het is een “long and lonely Christmas” binnen deze muren’, besluit Johan.