Analyse: Lelystad wacht politiek spannende tijd

Lelystad - Politiek is soms een boeiend schouwspel. Dinsdagavond vergaderde de nieuwe gemeenteraad van Lelystad voor het eerst. Het was bijzonder te zien welke bewegingen sommige partijen daarbij maakten. Een analyse.

Democratisch

De meest prangende vraag die dinsdag voor lag: doet de door de informateur voorgestelde coalitie recht aan de verkiezingsuitslag? ‘Nee’ stelden sommige partijen, want er is bij de beoogde coalitie maar één partij die je als ‘winnaar’ kunt aanmerken: de VVD won een zetel. ChristenUnie consolideerde en de andere vier partijen verloren er één of meer.

Feit is dat de beoogde coalitie van VVD, InwonersPartij, PvdA, ChristenUnie, D66 en SP 19 van de 35 raadszetels heeft. In stemmen behaalden deze zes 15.510 stemmen van de 30.176 Lelystedelingen die naar het stemhokje gingen. Dat is 51,4 procent. Democratisch gezien niets mis mee.

Coalitie van winnaars?

Nu is winnaar en verliezer een relatief begrip, want sommige partijen noemden zich dinsdag winnaar omdat ze meer stemmen hebben gehaald, maar niet meer zetels. Maar het gaat toch echt om de zetels. Toch aardig om daar eens op in te gaan. Want volgens een aantal partijen in de gemeenteraad is er pas sprake van een juiste vertaling van de verkiezingsuitslag als er ‘winnaars’ betrokken zijn bij de nieuwe coalitie.

Laten we daar eens op inzoomen. Als je Leefbaar Lelystad als winnaar kwalificeert (daarover zo meer), zijn de winnaars: VVD, Leefbaar Lelystad, PVV, Jong Lelystad, Denk, Lelystads Belang en Forum voor de Ouderen. Die hebben bij elkaar 18 zetels. Dat is één zetel meerderheid. En dan moeten Denk en Jong Lelystad met de PVV in één college gaan zitten. Is dat mogelijk? De vraag stellen is ‘m beantwoorden.

Bovendien: op winnaar Jong Lelystad hebben 1888 mensen gestemd Zijn die stemmen meer waard dan de dan bijvoorbeeld de 2157 stemmen op GroenLinks, omdat Jong Lelystad winnaar en GroenLinks verliezer is?

Winnaar?

Laten we ook nog eens naar de winst van Leefbaar Lelystad kijken. Vier jaar geleden haalde die partij twee zetels bij de verkiezingen, nu vier. Maar kort na de verkiezingen ging de partij samen met de Partij voor Lelystad, die toen drie zetels had. Sterker: van de huidige fractie zijn er twee afkomstig uit die Partij voor Lelystad. Later lijfde men nog de helft van Leuc in.

Je zou dan kunnen stellen dat Leefbaar Lelystad van 5 naar 4 zetels is gegaan. Maar, zoals oud-wethouder Wout Jansen altijd zei (en als Statenlid nog regelmatig zegt): ‘Meten is weten’.  Leefbaar Lelystad haalde bij deze verkiezingen 3.574 stemmen. Vier jaar geleden haalde Leefbaar Lelystad 1.420 stemmen, de Partij voor Lelystad 2.412 stemmen en Marianne van de Watering in haar eentje 581 stemmen. Zij was gekozen voor de InwonersPartij en richtte later uit onvrede Leuc op, om vervolgens eind 2017 zich aan te sluiten bij Leefbaar en nu voor die partij in de gemeenteraad is gekozen. Bij elkaar opgeteld waren dat 4413 stemmen in 2014. Dat zou nu genoeg zijn geweest voor zes zetels. ‘Winst’ is een relatief begrip.

Beweging

Er was dinsdag nog een andere, boeiende beweging te zien. Er zijn vijf partijen met 2 zetels, die voor collegedeelname in aanmerking komen. De kleinste van die vijf qua aantal stemmen, SP en D66, zijn nu uitgenodigd te onderhandelen. Dat riep bij de andere drie, GroenLinks, CDA en Jong Lelystad, de vraag op: ‘Waarom wij niet?’ ‘Ook wij beschikken over bestuurlijke draagkracht,’ zei Hans Maris (CDA). ‘Waarom wordt GroenLinks niet genoemd? Wij zijn de enige zittende partij met winst…’ zei Sjaak Kruis (men verloor een zetel, maar haalde iets meer stemmen). ‘Dit laat zien dat de Lelystadse politiek is vastgeroest,’ zei Murat Atkan (Jong Lelystad).

Toen in de loop van de vergadering bleek dat andere partijen wellicht toch nog kunnen aanschuiven in de onderhandelingen voor een nieuwe coalitie, hetzij als er een partij afhaakt, hetzij door gedoogsteun te verlenen aan een andere partij en wethouderskandidaat van die partij, zag je het CDA en Jong Lelystad wat inbinden. Ze roken een kans.

Glazen ingegooid

Maar Sjaak Kruis van GroenLinks niet. Hij wilde weten wat de formateur met dit woordje bedoelde, waarom dat ene zinnetje daar stond en hoe de conclusie op pagina drie zich rijmde met dat zinnetje op pagina vijf. Ook collegaraadsleden werd de draad van het hemd gevraagd. Mochten er nog glazen zijn geweest waar achter de belofte van Sjaak Kruis, als wethouder voor GroenLinks met gedoogsteun van andere linkse partijen gloorde, Kruis gooide al die glazen vakkundig in. Hij kreeg wel voor elkaar dat de VVD in haar voorstel voor de formatie nog een overlegmoment inlaste voor de andere partijen die er in eerste instantie niet aan meedoen. En natuurlijk  mag GroenLinks een wethouder van de PvdA of de SP steunen. Maar that’s it.

Boeiend

Het worden boeiende politieke jaren. Leefbaar Lelystad, de PVV en Forum voor de Ouderen zullen veel samen optrekken in de harde oppositie die zij gaan voeren. Jong Lelystad is een belofte, die als ze het slim speelt waarschijnlijk veel voor jongeren voor elkaar kan krijgen in deze verdeelde raad. Denk en Lelystads Belang schikken zich in hun oppositierol. Het CDA wacht haar kans af. En GroenLinks zal zich vier jaar constructief opstellen in de oppositierol en veel, heel veel vragen gaan stellen en naadjes van de kous willen weten.

En toch kan uit al die verdeeldheid ook iets moois bloeien. Ook een toekomstige coalitie kan uit de beloofde snoeiharde oppositie van de PVV en waarschijnlijk ook Leefbaar Lelystad lessen trekken. Kritiek maakt en houdt je scherp, als je er maar naar wil luisteren.