Analyse: verkiezingsuitslag Lelystad dwingt politiek tot samenwerking

Lelystad – 'Gatenkaas’, was mijn eerste reactie op de Lelystadse verkiezingsuitslag van woensdag. Maar de kiezer heeft altijd gelijk. De uitslag van de verkiezingen levert weliswaar veel partijen op, maar kan ook tot iets heel moois leiden. Een analyse.

De cijfers

Veertien partijen die meedoen aan de verkiezingen en veertien partijen die in de gemeenteraad komen: het is ongekend. De vorige keer was het al dringen met elf partijen, de drukte is er nog groter op geworden.

Eerst even wat cijfertjes. Lelystad had een college van VVD, InwonersPartij, SP, ChristenUnie en PvdA. Die had bij aanvang van de collegeperiode 21 van de 35 raadszetels en net voor de verkiezingen zelfs 22, er wisselen wel eens wat mensen van partij. Die combinatie heeft nu nog 17 van de 35 raadszetels. Net geen meerderheid.

Er is geen coalitie mogelijk van vier partijen in Lelystad. De combinatie VVD, Leefbaar Lelystad, InwonersPartij en PVV levert de meest rechtse coalitie op die je kunt bedenken en heeft 16 zetels. Ook de ene zetel van die andere rechtse partij, Lelystads Belang, helpt ze niet aan een meerderheid.

Persoonlijke vetes

Daar komt bij dat InwonersPartij en Leefbaar Lelystad elkaars bloed wel kunnen drinken. Dat heeft niets met standpunten te maken, maar met personen. Leefbaar heeft oud-InwonersPartijraadslid Marianne van de Watering ingelijfd en tussen haar en de andere leden van de InwonersPartij komt het nooit meer goed.

Daarbij komt dat ik betwijfel of er andere partijen zijn die met Leefbaar Lelystad in zee willen gaan. Leefbaar heeft de laatste vergaderingen tegen heel veel voorstellen gestemd die breed door de gemeenteraad werden aangenomen en steunde wel weer (eigen) voorstellen waar men helemaal alleen in stond. Dat, en het feit dat het niet ondenkbaar is dat nummer één (Jack Schoone) en nummer twee (Marianne van de Watering) nog wel eens onenigheid zouden kunnen krijgen (twee kapiteins op één schip) maakt dat er, het is slechts een vermoeden, met Leefbaar moeilijk een stabiele coalitie valt te vormen.

Mooi en hoopvol

En toch vind ik de verkiezingsuitslag in Lelystad mooi en hoopvol. Dat heeft iets te maken met mijn optimistische aard, dat geef ik toe.

Maar de uitslag dwingt partijen samen te werken. Het is vrijwel onmogelijk dat via een dichtgetimmerd college- of coalitieprogramma te doen, want er zijn teveel partijen nodig voor een coalitie om het overal over eens te zijn. Dat betekent dat, ook bij de vorming van een meerderheidscollege, de coalitie bij sommige punten nog altijd op zoek zal moeten naar steun bij oppositiepartijen, omdat steun van de collegepartijen niet vanzelfsprekend is. 

Het betekent ook dat de partijen die alleen maar de randen opzoeken en uiterst links of uiterst rechts bij hun standpunt blijven, roepende in de woestijn zijn. Want als iedere partij dat doet, wordt er geen besluit meer genomen. De Lelystadse politiek heeft hier de uitgelezen kans te laten zien hoe het moet, politiek bedrijven. Samenwerken moet het motto zijn. Je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn, je mag op sommige punten principieel zijn, maar je moet wel bereid zijn naar elkaar te luisteren. Ego’s zullen opzij moeten worden gezet, het zal moeten gaan om één ding: het beste besluit, waarmee de inwoner van deze stad het meest gediend is.

Doelgroepen

Er is nog een aspect dat ik mooi vind van de uitslag. Lelystad heeft een jongerenpartij en een ouderenpartij, althans, als die zich niet aansluit bij Leefbaar Lelystad. Prima! En dan gaat het niet om inhoud: van de 22 punten die JongLelystad is haar programma noemt, zijn er sowieso negen onmogelijk om uit te voeren of gaat de gemeente er niet over. Maar laten die partijen de vinger maar aan de pols houden voor hun doelgroepen en de andere partijen daar scherp mee houden.

Deze gemeenteraad kan het zich niet veroorloven alleen maar ruziënd over straat te gaan. Er zal verbinding moeten worden gezocht, op alle onderwerpen en grote beslissingen.

Gezocht: Evert

Ik maak me eigenlijk maar op één punt grote zorgen. In de oude gemeenteraad had oudgediende Evert Marseille van de VVD op de achtergrond een grote, verbindende rol. Hij wist partijen tot elkaar te brengen en wist er door te drukken dat er op bepaalde dossiers toch echt een beslissing moest worden genomen. Dan kun je voor of tegen iets stemmen, maar neem een besluit!

Marseille heeft zijn werk altijd op de achtergrond gedaan, hij wilde er geen standbeeld mee verdienen, maar Marseille is gestopt. En de nieuwe gemeenteraad van Lelystad heeft een Evert Marseille nodig. Dus kan de vraag op twee manieren worden gesteld: Evert, kun je er toch nog een periode aan vastplakken? Of: wil de nieuwe Evert Marseille nu opstaan?

Voorspelling

Tot slot pak ik mijn koffiedik er even bij om te voorspellen wat voor college er uit de bus zal komen. Twee logische verbindingen, waarbij partijen die dicht bij elkaar zitten met één wethouderskandidaat komen, vallen denk ik af. Ik zie ChristenUnie en CDA niet zo snel tot één wethouderskandidaat komen, omdat respectievelijk Elly van Wageningen en Hans Maris dat zouden willen zijn. En ik zie PvdA en GroenLinks niet zo snel tot één kandidaat komen, omdat ik vermoed dat GroenLinks dan zou willen dat Sjaak Kruis dat zou worden, maar de PvdA daar niet mee zal instemmen.

Wat blijft er over? Ik denk dat VVD, InwonersPartij, ChristenUnie en PvdA sowieso terug zullen keren in een nieuw college. Die hebben dan 15 zetels en hebben er dan nog minstens drie nodig voor een meerderheid. Dan zullen er in ieder geval nog twee partijen moeten aansluiten, want de PVV (geen ervaring) en Leefbaar Lelystad (zie hierboven) vallen af. Dat zouden CDA en D66 kunnen zijn, het zouden de SP en GroenLinks kunnen zijn, of andere combinaties van die vier. In al die gevallen blijft de verdeling van de poppetjes de grootste uitdaging, want zes wethouders in Lelystad zou echt teveel van het goede zijn.

Dat is mijn voorspelling. Maar, geloof me, ik laat me graag verrassen.