Politiek luistert vooral op avond Schuldvrij Lelystad

Lelystad - Middenin het campagne- en flyergeweld in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen op 21 maart organiseerden zes politieke partijen (PvdA, D66, SP, ChristenUnie, GroenLinks en het CDA) donderdag een avond in de bibliotheek. Thema: Schuldvrij Lelystad, een avond rond de praktijk over problematische schulden. Een avond waarin de politiek geen stem had, maar vooral moest luisteren.

Ervaringen

Aan het woord kwamen vooral ‘ervaringsdeskundigen’: mensen die ooit met problematische schulden te kampen hebben gehad of nog kampen, (vrijwillige) schuldhulpverleners en bewindvoerders. Het doel van de avond: inzicht geven in hoe schulden tot stand komen, wat het doet met mensen en hoe maatschappij en politiek ermee om (moeten) gaan.

Oorzaak

De oorzaken waardoor mensen in de schulden raken zijn divers: scheiding, overlijden van een partner, ziekte, psychische problemen, het niet kunnen doorgronden van complexe regelgeving, teveel uitgeven. Vast staat in ieder geval dat er zelden sprake is van één probleem. ‘Een schuld komt nooit alleen. Of het komt door andere problemen, of je komt daardoor in andere problemen.’

Gevolg

Dat laatste is een feit. Een schuld werkt verlammend. Het zorgt voor een schaamtegevoel. Het zorgt voor struisvogelgedrag; mensen maken de post niet meer open. Het beïnvloedt alles, je hele leven komt in het teken te staan van de schuld. En, zoals bij veel dingen in het leven, is er sprake van een paradox: uit schaamte, ontkenning of de hoop het zelf op te kunnen lossen schakelen mensen niet in een vroegtijdig stadium hulp in, terwijl vroege hulp nou juist zoveel erger kan voorkomen. ‘Je moet eerst de bodem raken voor je hulp gaat zoeken.’

Hulp is er genoeg, maar niet alle hulp is de juiste hulp, blijkt ook nog eens deze avond. Hulpverlenende instanties geven soms, onbedoeld, het verkeerde advies, waardoor de problemen zich alleen maar opstapelen.

Zelfreflectie

Mij is gevraagd een reflectie te geven op wat ik deze avond gehoord heb. Ik wil daarin eerst wat zelfreflectie geven.

Toen ik studeerde, kwam ik de eerste jaren voornamelijk rond van mijn studiefinanciering. Dat ging prima. In het eerste jaar van mijn studie leerde ik echter een leuk meisje kennen, mijn eerste vriendin (ik ben een laatbloeier) en in de zomer besloten we samen op vakantie te gaan. Een tweeweekse voettocht door Engeland. Low-budget, maar het kostte wel geld.

Toen we terugkwamen was de liefde voorbij. Op vakantie leer je elkaar goed kennen. Maar ook mijn bankrekening was leeg: ik stond voor het maximale bedrag rood, en mijn huur kon niet worden afgeschreven. Ik belde na enige aarzeling mijn ouders, die zelf ook niet de financiële middelen hadden om mij te helpen Maar mijn oma had dat wel. En ze vond het geen enkel probleem mij wat geld te lenen, op voorwaarde dat ik het wel terug zou betalen.

In de loop van mijn leven heb ik wel vaker een kortdurend financieel probleem gehad, maar altijd was er wel iemand die me kon en wilde helpen. Meestal familie. En nu ben ik in de omstandigheid dat ik zelf wel eens mensen kan helpen, ook meestal familie.

Vooroordelen

Aangaande schulden en de oorzaak daarvan, heb ik gedurende mijn leven twee ‘vooroordelen’ opgebouwd, die schijnbaar in tegenspraak met elkaar zijn: ‘je bent zelf verantwoordelijk voor je financiën, en het is dus ook je eigen schuld als je in de schulden komt’  en ‘het kan iedereen overkomen’.

Dat laatste is een vooroordeel dat ik uit eigen ervaring weet, maar de laatste tijd ook vaak bevestigd zie. Niet zo lang geleden was ik voor een opdracht op een basisschool in een mooie nieuwbouwwijk. Het verbaasde me om te horen dat veel van de kinderen die op die school zaten ouders hadden met financiële problemen. We zitten hier toch in een mooie villawijk, met dure huizen? Zeker. Maar armoede is in Nederland niet meer voorbehouden aan mensen die 110 procent van het minimum verdienen of mensen die in de armoedeval net daarboven zitten. Armoede komt ook voor bij mensen die goed verdienen, maar door wat voor omstandigheden dan ook, door eigen schuld of andermans schuld, enorme hoge kosten hebben. Of plotseling een enorme inkomensval maken, terwijl de vaste lasten gelijk blijven.

Gesprek

De meeste mensen staan er niet bij stil dat het hen ook kan overkomen. Ik had niet zo lang geleden een gesprek met een kennis, die me met zekerheid wist te zeggen dat hij nooit in een situatie zou komen waardoor hij in de problematische schulden en alles wat daarbij hoort zou raken. Hij zou zeker op tijd anticiperen en reageren, zijn intellect en kennis zouden hem daarbij helpen.

‘Morgen raakt één van je kinderen gewond bij een verkeersongeluk dat je zelf hebt veroorzaakt. Een ongeval, maar je voelt je schuldig. Je loopt ziekenhuis in en uit met haar. Op het moment dat het beter lijkt te gaan, krijgt je vrouw de diagnose kanker. Drie weken later raak je je baan kwijt. Bezuinigingen. Je krijgt wat geld mee, maar na vier maanden is dat op. En een nieuwe baan vinden is niet makkelijk, zeker niet met alle zorgen die je thuis hebt. Hoe gaat het nu met je?’ vroeg ik hem. Het bleef even stil

Vraag

Je staat er niet bij stil dat het iedereen kan overkomen, en dat hoeft ook niet. Toch is dat wel één van de lessen vanavond, wat mij betreft, dat het bij problematische schulden niet zozeer draait om de vraag wie daar schuldig aan is, maar meer om het doorbreken van de hardnekkige gedachte dat het jou niet kan overkomen. Als je beseft dat het jou ook kan overkomen, kun je meer mededogen hebben met degene die het daadwerkelijk overkomt.

En voor de mensen die in zo’n situatie raken, is de tweede les: vraag om hulp! Wacht daar niet mee, maar doe dat in een vroegtijdig stadium. Daar is echt helemaal niets op tegen. Als je schutting omwaait, heb je er ook geen moeite mee je handige buurman of zwager om hulp te vragen. Waarom zou je dat dan niet doen als er financiële zaken zijn waar je niet uitkomt? Je hoeft niet om geld te vragen, maar om hulp. En als je geen buurman of zwager hebt die je erbij kan helpen, zijn er voldoende vrijwilligers en professionals die dat wel kunnen.

Hoop

Misschien dat de politiek met bewustwording rondom die twee zaken iets kan. We gaan het merken, in een hopelijk vervolg op deze avond. Het feit dat zes partijen in campagnetijd met elkaar een avond als deze organiseren, en andere partijen ook langskomen, zonder daar zelf de hoofdrol in op te eisen om zieltjes te winnen, biedt in ieder geval hoop.