Urker klederdracht gaat digitaal

Urk - Ze lijkt wel een volleerd model. De 8-jarige Lubette Kapitein van Urk staat zonder angst te midden van grote lampen, voor de camera van fotograaf Bert de Vries.

Laagje voor laagje

Laagje voor laagje wordt Lubette aangekleed in echt Urker klederdracht: elke laag wordt gefotografeerd. Om te voorkomen dat mensen over tien jaar niet meer weten hoe echt Urker klederdracht eruitziet.

'Ik vind het leuk om op de foto te gaan,' zegt Lubette ietwat verlegen. Zodra ze voor de camera staat, is daar helemaal niets meer van te merken. 'Doe je hoofd eens recht, iets meer naar mij toe,' zegt de fotograaf. 'Nog een beetje. Ja, zo ja.' En daar flitsen de felle lampen weer.

Aangekleed door bessien

Lubette wordt aangekleed door haar bessien (oma, red.) Bettie Weerstand. Laagje voor laagje verandert het moderne meisje in een klein dametje dat heel goed op het Urk van 150 jaar geleden kan hebben rondgelopen. De kleding die ze draagt is geheel gemaakt volgens de Urker traditie: een middelde (een korset, red.) met de oorspronkelijke blauwe kleur, verticale baleinen en afgezet met een rand van zeemleer. Daaroverheen een mooi gekleurde rok en een roze kraplap. En daaroverheen, afhankelijk van de dag, een schort. Gestreept op doordeweekse dagen en zwart op zondag.

Een hele toer

Het aankleden is een hele toer. Weerstand is al sinds vroeg in de ochtend in de weer met haar kleindochter. Het begon met het opzetten van het hulletje, dat is het mutsje met oorijzers, een geel randje en een kanten kapje eroverheen, dat de Urker vrouwen droegen. Het opzetten van de muts is het meeste werk, vertelt Weerstand.

Behouden voor toekomstige generaties

Toch doet ze het met veel plezier. Net als alle andere aanwezigen. Van fotografen Bert de Vries - voor modellen-fotografie - en Harmke Post – voor detailopnames - en klederdrachtdeskundige Puck van der Zwan tot helpende hand Gerard de Ridder en voorzitter Klaas Johannes Romkes van Stichting Urker Taol. Ze staan hier bijna wekelijks met hetzelfde doel voor ogen: de Urker klederdracht behouden voor toekomstige generaties.

Geen levende dracht meer

‘De Urker dracht is geen levende dracht meer,’ vertelt Van der Zwan. Begin dit jaar overleden de enige twee Urkers die de klederdracht dagelijks droegen - op dezelfde dag. Doordat het geen levende dracht meer is, kunnen er geen aanpassingen meer aan worden gedaan, zoals dat vroeger nog wel gebeurde. Zo veranderden jonge mannen bijvoorbeeld het dragen van de karpoets (de herenmuts) en verruilden de vrouwen de kortgeknipte pony voor lange lokken, dat aan de voorkant wordt opgerold in de zogenaamde ‘dotten’.

Steeds meer wildgroei

‘We zien steeds meer wildgroei in Urker klederdracht,’ zegt Romkes. ‘De kleding ziet er op het eerste gezicht uit als klederdracht, maar van dichtbij lijkt het nergens op. Dan zie je bijvoorbeeld dat alleen het kleurgebruik overeen komt.’

De fotosessies van nu zoomen in op de details. ‘Je moet historisch besef hebben,’ gaat Romkes verder. ‘We kunnen niet verwachten dat iedereen de kunde en de financiële middelen heeft om ècht Urker dracht te dragen. Het is net als met taal: als je het wilt behouden, hou het dan zo zuiver en puur mogelijk.’

Carnavalskleding

De ouders en grootouders van veel Urkers liepen nog dagelijks in klederdracht. ‘Wij weten nog hoe het eraan toe ging,’ lacht De Ridder. ‘Mijn moeder ging ook in dracht. Ze kwam niet buiten op haar gewone schort als ze op zondagmiddag voor een wandeling ging. Dat deed niemand. Maar de jeugd weet het niet meer zo.’

Om te voorkomen dat mensen over tien jaar niet meer weten hoe bijvoorbeeld een echte middelde eruit ziet en omdat de kennis nu nog aanwezig is, van zowel het gebruik als het maken van de klederdracht, wordt het digitaal vastgelegd. Voor het nageslacht. ‘Het is niet de bedoeling dat het carnavalskleding wordt,’ zegt Van der Zwan serieus.

Al meer dan 1200 foto's geschoten

Inmiddels zit de derde fotosessie erop. Nu alleen nog een sessie voor de gemiste onderdelen en het vastleggen van een bruidspaar. Er zijn al meer dan 1200 foto’s geschoten. Van kinderen, vrouwen en mannen in klederdracht, maar ook detailfoto’s van gehaakte handschoenen, muiltjes en mutsen.

Kalender

De foto’s worden geselecteerd en gepubliceerd op de site www.documentatiecentrumurk.nl. Er komen werkbeschrijvingen en patronen bij.
‘We hebben al veel spin-off,’ vertelt Romkes. ‘Er komt een maandkalender voor 2016 met foto’s geselecteerd uit de sessies en we willen filmpjes gaan maken: Hoe plooi ik een hul over? Hoe doe ik de oorijzers?’

De stichting wil de gedocumenteerde dracht ook gaan gebruiken om op scholen te vertellen over de Urker taal en cultuur. ‘Kinderen weten wat een hul is en een kraplap, maar daar houdt het wel mee op.’