De organisatie achter de verkiezingen

Lelystad – Achter de schermen van de verkiezingen vindt een enorme operatie plaats. Niets gaat vanzelf en niets wordt aan het toeval overgelaten, in een wereld die wordt geregeerd door protocollen en voorschriften.

Wat de verkiezingen van vandaag bovendien bijzonder maakt, is dat er twee stembiljetten worden ingeleverd en verwerkt. Een kleine blik achter die schermen.

Betsy Klaver van de gemeente Lelystad is als projectleider verantwoordelijk voor de organisatie achter de verkiezingen, samen met Tom Willems. Nou ja, samen met….

‘Er zijn vier mensen per stembureau actief en we hebben 37 stembureaus in Lelystad. Vanavond zijn er 270 tellers actief om alle stemmen te tellen. De mensen op de stembureaus krijgen drie keer per dag eten. Je kunt dus wel uitrekenen dat er honderden mensen actief zijn op een dag als vandaag, van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat.’

Maanden werk

Het werk voor Betsy begint al in oktober, als de beoogde stembureaus worden aangeschreven. ‘Scholen, de verzorgingshuizen, natuurlijk zijn het vaak bekende locaties, maar toch moet je ze elke keer weer benaderen.’ Daarna volgt de organisatie per stembureau. ‘Daar zijn sommige ploegen al jaren actief, maar er vinden ook wisselingen plaats. Enkele weken geleden haakte bijvoorbeeld een meneer van een stembureau af. “Ik ben 83, ik moet er een keer mee ophouden”, verontschuldigde hij zich.’

De leden van het stembureau krijgen instructies en hebben in Lelystad zelfs een cursus gevolgd, thuis achter de computer. ‘Die cursus wordt waarschijnlijk verplicht gesteld.’ Daarna worden de tellers van de stemmen gezocht. Dat was deze keer een hele opgave, omdat er twee verkiezingen tegelijk worden gehouden en er dus twee keer zoveel tellers nodig waren. ‘Pas een maand geleden wisten we dat we er genoeg hadden, zegt Tom’

Controles

Vervolgens worden de kandidatenlijsten ingeleverd, gecontroleerd en samengesteld. Kandidaat-Statenleden moeten zich legitimeren, alles wordt gecontroleerd, nieuwe partijen worden ingeschreven en uiteindelijk worden de lijsten samengesteld. Allemaal met vaste deadlines en procedures. 'De vorige verkiezingen zijn we daarover nog voor de Raad van State gedaagd, door een kandidaat die het niet eens was met een afwijzing. Dat hebben we gewonnen, weet Betsy.  Want veel zo niet alles ligt vastgelegd in procedures en voorschriften.

Hectische dag

En dan breekt de dag van de verkiezingen aan. Maar ook dan is het hectiek wat regeert. Er wordt iemand ziek op een stembureau, er gebeuren dingen op de stembureau waar mensen ondersteuning bij nodig hebben en de burgemeester heeft vanochtend 22 van de 37 stembureaus bezocht. ‘Dat werd enorm gewaardeerd.’

Over een half uur, als de stembureaus sluiten, breekt de volgende hectische periode aan. ‘Dan worden de stemmen geteld. Eerst per partij, zodat dat kan worden doorgegeven aan het Provinciehuis. Daarna per kandidaat. Het spreekt voor zich dat die twee moeten kloppen met elkaar. En zo niet, dan moet er worden overgeteld.’ Donderdag worden de getelde stemmen voor wat betreft de provinciale verkiezingen per stembureau ‘ingeklokt’: de uitslagen worden verwerkt in een procesverbaal. Vrijdag is er een zitting van de kiescommissie en worden alle processenverbaal verwerkt. Dan is de lokale uitslag een feit, tenzij een partij redenen ziet om te vragen om een hertelling. ‘Het is de burgemeester die dan beslist of dat nodig is.’

Benoeming

Maar ook dan is het werk nog niet gedaan. Maandag komen alle processenverbaal uit de hele provincie naar Lelystad en worden die allemaal nogmaals doorgenomen. Het feest eindigt met de benoeming van de 41 statenleden. Dat zijn er twee meer dan de 39 van nu, omdat Flevoland de afgelopen vier jaar qua inwonertal is gegroeid.

Stemcomputer wordt gemist

Kortom: het is een militaire operatie die zijn weerga niet kent. ‘Pas als ik naar huis rij vanavond valt alles van me af,’ zegt Tom. Betsy beaamt dat. ‘En maandag is de officiële afsluiting. Dat is wel een bijzonder moment voor ons.’

Zo’n hectiek als vandaag en de hele aanloop naar deze dag toe kunnen ook verslavend zijn. Kijken de twee uit naar de terugkeer van de stemcomputer? ‘Liever gisteren dan vandaag,’ roept Betsy uit. Ook daar zijn de twee het eens. ‘Met de hand stemmen en tellen is eigenlijk niet van deze tijd. Let wel: wij doen dit er gewoon bij. Ons gewone werk gaat ook gewoon door,’ zegt Tom.

Nog even doorbijten….