Mogelijkheden Oostvaarderswold op rijtje gezet

Flevoland – Hoe nu verder met Oostvaarderswold? De Raad van State zette een maand geleden een dikke streep door het natuurgebied, en sindsdien is de provincie bezig met de toekomst. Er zijn drie scenario’s uitgewerkt, elk met een eigen prijskaartje. Gedeputeerde Marc Witteman heeft een voorkeur, maar is duidelijk: ‘Het is aan Provinciale Staten een beslissing te nemen.’

door Kees Bakker Laten we maar met het prijskaartje beginnen. De provincie onderscheidt drie scenario’s. De eerste, volledige stopzetting van het hele project, is het duurst: 72 miljoen euro. Bij het tweede, waar alleen landbouwgrond wordt ontwikkeld tot natuurgebied ter compensatie van natuur die bij grote projecten elders moet verdwijnen, variëren de kosten van 25 tot bijna 40 miljoen euro. In een derde variant, waarin gebied wordt gebruikt voor natuurcompensatie, maar er ook gebied ontwikkeld wordt voor recreatieve doeleinden, variëren de kosten van 34 tot 50 miljoen euro. Duizelingwekkende cijfers, in een plan dat in 2010 een prijskaartje kende van 300 miljoen euro, en in een niet eenvoudig dossier. Oostvaarderswold was bedoeld als ‘robuuste verbindingszône’ tussen natuurgebied De Oostvaardersplassen en de Veluwe. In 2004 is het initiatief ontstaan. Het omvat een gebied van 1.000 hectare, waarvan een groot deel op dat moment landbouwgrond was. Boerenbedrijven werden daarom opgekocht, waarbij de grond veelal weer werd doorverkocht aan Staatsbosbeheer en Flevolandschap (als onderdeel van een afspraak met het Rijk, red.), er werd onderhandeld met boeren die niet weg wilden, er werden allerlei verplichtingen aangegaan. Nu de Raad van State het plan naar de prullenbak heeft verwezen, rijst dus de vraag: hoe nu verder? ‘Om daar antwoord op te kunnen geven, hebben we eerst alle feiten verzameld. De besluiten rond Oostvaarderswold omvatten meerdere (colleges van) Gedeputeerde Staten, dus het was goed alle belangrijke besluiten eens op een rijtje te zetten,’ aldus Witteman. Vervolgens zijn er drie scenario’s ontwikkeld, om te kijken hoe men nu verder moet. Die scenario’s zijn ook besproken met alle belanghebbenden: boeren, Kamer van Koophandel, Flevolandschap, Staatsbosbeheer, Lelystad, Almere en vele anderen. Volgens Witteman is het niet verwonderlijk dat scenario 1, alles stopzetten en terugbrengen in de oude staat, de meest dure is. ‘In dat geval komen we onze verplichtingen niet na. Bijvoorbeeld op het gebied van natuurcompensatie.’ Voor bijvoorbeeld de verbreding van de A6, de ontwikkeling van (bedrijventerreinen in) Almere en de Hanzelijn heeft natuur moeten wijken. Dat moet, zo staat in de wet, gecompenseerd worden met andere natuur, en die compensatie was voorzien in Oostvaarderswold. Als dat niet doorgaat, moet er elders natuur worden aangelegd, en dat kost veel geld. ‘Bovendien hebben we grond gekocht, voor 125.00 euro per hectare. Als we die weer zouden verkopen, zouden we daar 80.000 euro per hectare voor terugkrijgen. En die natuur, daar moeten we dan weer grond voor aankopen, waar we dan waarschijnlijk weer 125.000 euro voor moeten betalen.’ Er zijn twee scenario’s die het meest haalbaar en wenselijk lijken: 2.2 en 3.3 (scenario 2 kent twee varianten, scenario 3 drie, red.). Scenario 2.2, kosten 25,9 miljoen, gaat uit van enkel natuurcompensatie, op landbouwgronden die reeds in het bezit zijn van Staatsbosbeheer en Flevolandschap. Scenario 3.3, een soort ‘Oostvaarderswold light’, kosten 33,9 miljoen euro, gaat ook uit van natuurontwikkeling, maar heeft ook plaats voor recreatie. Hierbij wordt een deel van de eerder aangekochte grond weer verkocht, om de kosten in toom te houden. In beide scenario’s blijft de provincie binnen het eerder afgesproken maximum van de 33,9 miljoen euro die mag worden uitgegeven aan Oostvaarderswold, zoals is afgesproken in het coalitie-akkoord van het huidige college van GS. Er zit een addertje onder het gras bij de twee wenselijke scenario’s. ‘Bij scenario 2 hebben we wel medewerking nodig van Staatsbosbeheer, en dat is een autonome organisatie. We kunnen hen niet dwingen. En Staatsbosbeheer heeft aangegeven alleen te willen meewerken aan scenario 3.’ Een aantal boeren die hun grond (nog) niet hebben verkocht, hebben aangegeven alleen mee te willen werken aan scenario 1, de meest dure; alles terug naar de oorspronkelijke staat. ‘Dat betekent dat er hoe dan ook een nieuw inpassingsplan moet komen, en dat die bij prcedures weer voor de Raad van State zal komen. Dat hele proces gaat zeker nog drie jaar duren.’ Witteman erkent dat de vraag over hoe nu verder, ook vooral een politieke keuze is. Graag zou hij scenario 2.2 en 3.3 verder uitwerken, en nog preciezer uitrekenen wat de kosten en de baten zijn, maar Gedeputeerde Staten zal nu eerst de richting moeten aangeven. Daarbij heeft het college van GS nog wel twee andere voorstellen gedaan. ‘Ten eerste willen we alle stukken, die eerder geheim zijn verklaard, openbaar verklaren. Voor wat betreft de stukken van het college kunnen we dat zelf doen, maar voor wat betreft stukken die de staten ‘vertrouwelijk’ hebben verklaard, moet zij die beslissing nemen. Wij vinden het echter belangrijk dat alle stukken openbaar zijn, en op één plek (op internet, red.) te vinden zijn,’ aldus Witteman. Verder moet de ontheffing, die geen andere ontwikklelingen dan ‘natuur’ toestaat in het plangebied ‘Oostvaarderswold (de zogenaamde ‘Groen-blauwe zone, red.) , worden opgeheven. ‘We zouden een slechte verliezer zijn als we die zo zouden laten.’ Door die ontheffing kunnen sommige boeren hun bedrijf nu niet uitbreiden, en bouwen op eigen grond. ‘Dat opheffen gaat echter niet zomaar. Dat moet via een besluit met inspraakmogelijkheden. Boeren die bouwplannen hebben, zullen dus nog even geduld moeten hebben tot september. Dat is even slikken voor hen, maar als we het niet zo doen, lopen we weer hele andere risico’s.’ De provincie heeft nog tot 3 mei de tijd in beroep te gaan tegen een eerdere beslissing van de rechtbank in Zwolle. Die ging over de bijdrage die het Rijk nog verschuldigd zou zijn voor het project. De rechter heeft dat vastgesteld op 61,1 miljoen euro, waar de provincie meent recht te hebben op 108 miljoen. ‘We weten nog niet wat we gaan doen. Volgens onze juristen is de enige mogelijkheid een civiele vordering tegen het Rijk. We denken daar nog over na,’zegt Witteman. Het woord is nu eerst aan de staten. De hele geschiedenis van Oostvaarderswold, het feitenoverzicht, het juridische verhaal en de scenario’s zijn uitgewerkt in een indrukwekkend en overzichtelijk boekwerk, en daar kunnen de staten mee aan de slag. Witteman begrijpt heet goed dat er dan ook een moment zal aanbreken waarop de politiek wil terugkijken, en mensen op hun verantwoordelijkheden zullen worden aangesproken. ‘Ik hoop alleen dat de staten dat nu kunnen splitsen: terugkijken en vooruitkijken. We moeten verder. Uit de gesprekken die ik de afgelopen weken heb gevoerd, komt één ding naar voren: iedereen wil weten waar hij of zij aan toe is. Daarom willen we in mei van Provinciale Staten horen welke richting we het best kunnen inslaan, zodat er komend najaar een besluit kan worden genomen over de toekomst van het gebied.’