Dronten Toen 36 | Flevoland blijkt een trendbreuk te zijn in verzuilde samenleving

In aflevering 36 van de rubriek ‘Dronten Toen’ nieuwe stijl gaat Kees Hermus verder in op de vraag hoe nieuw de nieuwe samenleving is.

Veel nieuwe verenigingen

Vorige week schreef ik over een onderzoek van cultureel antropoloog Peter Kloos, die de vraag stelde of de nieuwe samenleving ook echt nieuw is. Volgens Kloos was het wel opvallend dat in de nieuwe polders veel nieuwe verenigingen werden opgericht, zelfs bijna endemisch. Hij noemde daarbij het voorbeeld van Dronten, waar in de zeer koude winter van ‘62/‘63 per maand twee tot drie formele organisaties werden opgericht, terwijl er nog maar heel weinig mensen woonden. Een deel van die oprichtingen was een initiatief van buiten de polder.

Standaardvormen

Het zijn dan de standaardvormen zoals afdelingen van landelijke organisaties, vakbonden, vrouwenverenigingen en standsorganisaties. Er zijn ook overeenkomende (analoge) vormen, die geïnspireerd zijn door soortgelijke organisaties én er zijn nieuwe vormen die lokaal ontwikkeld worden.

Eén van de voornaamste ’breuklijnen‘ in de Nederlandse samenleving was die van de levensbeschouwingen en politieke opvattingen. Het sociale leven van veel mensen speelde zich vooral af binnen zo’n zuil.

Trendbreuk

Kloos meende dat er in Oostelijk Flevoland toch een trendbreuk was: er ontstonden verenigingen en stichtingen die afweken van het landelijke patroon van verzuiling. Dat had niet zozeer een ideologische achtergrond, maar het praktische gegeven dat kleine gemeenschappen zich geen twee of drie organisaties konden veroorloven. Dit zou hoge kosten met zich mee brengen en bovendien zou het naar rato van het aantal inwoners van het dorp onevenredig veel personeel vragen.

Een mogelijke andere reden om te ontzuilen was wellicht het gegeven dat de nieuwe inwoners naar de polderdorpen kwamen in de verwachting iets nieuws te kunnen opbouwen, zonder de last van het verleden.

Meer kritische reflectie

Er waren ook deskundigen die meenden dat de ontzuiling een meer kritische reflectie was van de zijde van de intelligentsia, dan in de werkelijke sociale verhoudingen. Volgens de socioloog Evert Willem Hofstee (1909-1987) is het te verklaren in termen van culturele idealen en culturele verandering. Op elk moment heersen er in de samenleving opvattingen over de ideale samenleving en cultuur.

In een stabiele samenleving is er een hoge graad in de overeenkomst tussen ideaal en werkelijkheid. In een snel veranderende samenleving is het een veel lagere graad. Als deze mensen dan migreren, laten zij de oude sociale en materiële vormen achter en sluiten zij zich aan bij een gangbaarder ideaal.

Geschiedschrijving Dronten

‘Dronten Toen’ nieuwe stijl staat onder redactie van de Stichting Geschiedschrijving Dronten en wordt samengesteld aan de hand van eerdere publicaties in de Flevolander, voorloper van de FlevoPost.