Juiste naam van Lelystads scheepswrak na halve eeuw boven water

Lelystad - Fedusie (of Fiducie) is de juiste naam van het 19e-eeuwse scheepswrak uit Lelystad, waarvan al een halve eeuw werd verondersteld dat het De Zeehond heette. En de Groninger tjalk verging niet in 1886 maar in 1882. Dat blijkt uit onderzoek van maritiem archeoloog Yftinus van Popta van de Rijksuniversiteit Groningen.

De Groninger tjalk is in 1967 gevonden aan de Zeeasterweg, in het huidige Natuurpark Lelystad (dat toen nog niet bestond). Het scheepswrak werd in 1972 volledig opgegraven en ter plekke gedroogd en geconserveerd. Vanwege de uitbreiding van de vuilstort werd De Zeehond in juni 2009 verplaatst naar het buitenterrein van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Lelystad, dat later opging in Batavialand.

Twee naambordjes

De Zeehond was het eerste scheepswrak uit Flevoland waarvan de identiteit werd achterhaald, in het begin van de jaren '70. De feiten, zoals die circa vijftig jaar lang bekend waren: Het schip is in 1878 gebouwd, behoorde toe aan Willem Venema en Annegien Koerts uit Hoogezand, en had de naam De Zeehond. Het verging in 1886. Dat is de gangbare theorie over het scheepswrak, mede ingegeven doordat tijdens de opgraving twee naambordjes in het wrak zijn gevonden met op het ene bord de naam De Zeehond en op het andere de namen van Venema en Koerts.

Van Popta: 'Volgens de nazaten van het schippersgezin Venema zou de tjalk in 1886 zijn vergaan tijdens relatief kalm weer, waarbij de opvarenden nog tijd hadden om over te stappen naar het hulpbootje en zichzelf in veiligheid konden brengen'. Het onderzoek werd afgerond en het schip kwam op alle denkbare plaatsen bekend te staan als De Zeehond. Boek gesloten, zo leek het.

Opnieuw onder de loep

Van Popta wist van twijfels over de naam van het bekende wrak: Willem Venema had inderdaad een Groninger tjalk in bezit, maar deze zou niet De Zeehond hebben geheten. 'Dat triggerde mijn nieuwsgierigheid. Het leek mij een goed plan om het schoolvoorbeeld van een geïdentificeerd Zuiderzeewrak met moderne onderzoekstechnieken en -methoden opnieuw onder de loep te nemen, in de hoop om het verhaal nu wel sluitend te krijgen. Dit zou de potentie van het nieuwe onderzoek naar de koppeling van scheepswrakken en scheepsrampen onderstrepen en tot een nieuwe identificatie van het wrak kunnen leiden.'

Andere naam en in ander jaar gezonken

Al doende kwam Van Popta tot de conclusie dat de naam De Zeehond toch niet correct is. 'Ik heb afgelopen maanden na veel zoekwerk, gepuzzel en onderzoek voldoende bewijs kunnen vinden om vast te stellen dat De Zeehond niet de werkelijke naam van het schip was, en dat dit schip ook niet in 1886 is vergaan. Met andere woorden, en dat klinkt misschien wat hard, maar de nazaten hadden het niet bij het juiste eind. Mondelinge overlevering is dus ook niet alles.'

Van Zeehond naar Fedusie

Hoe zit het dan wel? Het scheepswrak is inderdaad bevaren door de familie Venema. Van Popta bewees echter dat het schip de Groninger tjalk Fedusie (of Fiducie) moet zijn, die op 24 oktober 1882 op de Zuiderzee verging, tijdens een befaamde storm waarbij tientallen schepen in Nederlandse wateren vergingen en vele opvarenden verdronken. Verschillende kranten uit 1882 blijken de ramp met de Fedusie van Venema te noemen. De gegevens uit die berichten sluiten naadloos aan op de archeologische en ruimtelijke data.

'De familie Venema bracht het er met veel geluk goed vanaf,' vertelt Van Popta. 'Dat hadden ze te danken aan twee vissers uit Bunschoten, Korlaar en Van Diermen, die met hun botters het in nood verkerende schip te hulp zijn geschoten en daarvoor een maand later zijn gehuldigd en beloond.'

Het onderzoek van Van Popta vormt het voorstadium van een groter onderzoek naar de koppeling tussen scheepswrakken en scheepsrampen op de Zuiderzee.'

Opnieuw dopen?

En De Zeehond, wat gaat daar mee gebeuren? 'Misschien moet De Zeehond opnieuw worden gedoopt,' suggereert Van Popta met een knipoog. 'Het lijkt mij goed om in ieder geval een nieuw informatiebord te plaatsen waarop de juiste informatie staat vermeld.'

Bron: Rijksuniversiteit Groningen