Burgemeester Gebben over ondermijning: ‘We zullen niet wegkijken’

Dronten - 'De grootste valkuil als het gaat om ‘ondermijning’ is denken 'Dat speelt hier niet’' Of iedereen een goed beeld had bij de gevaren? Nee, dat was er niet. En dat bij zo’n belangrijk onderwerp'. Als burgemeester is Jean Paul Gebben het lokale boegbeeld van de strijd tegen ondermijning. En die strijd gaat hij vol overtuiging aan.

Voorbeelden

Ondermijning is de vermenging van de onderwereld met de bovenwereld. Daar zijn allerlei voorbeelden van. Criminelen die illegaal verdiend geld wit willen wassen. Criminelen die boeren benaderen een lege schuur ter beschikking te stellen, waarna daar drugs worden geproduceerd. Maar ook PGB-fraude. ‘Als je ziet dat een bepaald horecapand in twee jaar tijd vier keer verkocht is, elke keer voor meer geld dan de vorige keer, weet je eigenlijk al genoeg. Als je ziet dat een telefoonhoesjeswinkel op een a-locatie een droomomzet draait, weet je ook genoeg. Ondermijning doet zich op tal van gebieden voor. Het is belangrijk je als overheid daar bewust van te zijn,’ zegt Jean Paul Gebben.

Vandaar dat de gemeente bezig is met een plan van aanpak ondermijning. Hierin wordt zowel beschreven wat de gemeente intern te doen staat en hoe de gemeente ‘naar buiten toe’ gaat optreden.

Stoplichtmodel

‘Je kunt de integriteit zien als een stoplichtmodel. Groen staat voor ‘niets aan de hand, er wordt actief ingezet op het voorkomen van ondermijning.’ Oranje staat voor ‘Hier klopt iets niet, maar wat?’ Rood staat voor ‘Dit klopt niet!’ Maar eigenlijk moet je daar nog een kleur aan toevoegen: geel. Dat is eigenlijk het kantelpunt tussen groen en oranje: je weet dat er een probleem speelt, je weet dat je daar op moet acteren, dit vormt een kritiek moment waarop je moet bepalen hoe je hiermee wilt omgaan.’

Plicht op te treden

‘Neem als voorbeeld boerenschuren die worden gebruikt voor criminele activiteiten. Een boer heeft een lege schuur en wordt benaderd of hij die wil verhuren. Hij krijgt daar goed geld voor. Hij doet dat en onmiddellijk wordt er van alles in gereden en komen er andere sloten op de deur. Als overheid krijg je het signaal binnen dat dit speelt in den lande. Wat doe je dan? Denk je ‘Dat speelt bij ons niet?’ Dan schiet je gelijk in het oranje! Want elke overheid die zich er bewust van is dat dit soort zaken voorkomen, maar er niets aan doet, schiet in het oranje.’

‘Wegkijken is geen optie, we hebben de plicht iets te doen,’ vindt Gebben. Het begint allemaal bij bewustwording: hoe herken je signalen dat er sprake is van ondermijning, waar sta je in dat proces bij dat signaal en wat kun je er aan doen? ‘Dat is namelijk de eerste stap: erkenning van de problematiek, toegeven dat het speelt. Daarna volgt de herkenning en de actie. Bij dat laatste is het van belang dat je bestuurlijke instrumentarium om ondermijning aan te pakken op orde is.’

Dilemma’s

Daarbij kom je als gemeente ook voor dilemma’s te staan, geeft Gebben toe. ‘Stel: je hebt een leegstaand pand in het centrum dat verpaupert. Er gebeurt al jaren niets mee, de eigenaar wil er niets mee doen. Het pand staat te koop voor een miljoen, en opeens is er iemand die het wil kopen voor 1,2 miljoen. Er is sprake van het vermoeden van witwassen met crimineel verkregen geld. Wat doe je dan? Je bent wel blij dat het pand wordt opgeknapt, maar je weet dat er iets niet klopt. Je moet dan als overheid handelen.’

Dat kan overigens alleen als de gemeente op enigerlei wijze betrokken is bij de verkoop. ‘Als het een transactie is tussen twee private partijen kunnen we iets als de bibob-procedure (procedure waarbij de integriteit van de geldschieter tegen het licht wordt gehouden, red.) pas inzetten als er sprake is van aanvraag van een vergunning, bijvoorbeeld als het pand een andere bestemming krijgt.’

Banaal veel geld

Want ondermijning is een serieus probleem. ‘Het gaat om het witwassen van heel veel crimineel geld. Echt banaal veel geld. Dat ontwricht de economie en dat ontwricht de samenleving. Door er niet tegen op te treden, faciliteer je bovendien het criminele proces. Want dat geld is wel verkregen met kwalijke zaken: hennepteelt, handel in drugs, mensenhandel, noem maar op. Vandaar dat ik nog iets verder durf te gaan: wegkijken en niet handelen maakt je moreel medeplichtig. Als je het vermoeden hebt dat er iets speelt, dat er sprake is van ondermijning, dan ben je als overheid verplicht daar tegen op te treden.’

‘Ondermijning wordt steeds zichtbaarder en de criminaliteit wordt steeds harder. We moeten daarom een inhaalslag maken Door het criminelen zo moeilijk mogelijk te maken, pak je uiteindelijk ook de criminaliteit aan. Want als een crimineel een miljoen euro cash per dag verdient met kwalijke zaken, maar hij kan nergens naartoe met dat geld, heeft hij er ook niets aan.’

Niet wijken

Op het instrumentarium dat de overheid bij de bestrijding van ondermijning ter beschikking heeft, zullen we hier niet te diep ingaan, dat is voer voor een ander verhaal. ‘Je kunt vergunningen weigeren en intrekken, je kunt dwangsommen instellen, er staat de overheid van alles ter beschikking. Dat zal allemaal in het plan van aanpak staan. Waar het mij nu om gaat is het signaal: we zullen niet wegkijken! We zullen niet wijken.’

De overheid trekt daarin één lijn: de gemeenten in Flevoland trekken samen met de provincie op en worden in hun aanpak gesteund door het Rijk. ‘De Commissaris van de Koning Leen Verbeek pleit voor een Flevolandse norm en ik ben daar een enorme voorstander van. We moeten het criminelen zo onaantrekkelijk mogelijk maken. In Brabant slagen ze daar al behoorlijk in, maar dan krijg je het waterbedeffect: het verplaatst zich naar omliggende provincies. Dus laat het signaal zijn: in Dronten moet je niet zijn!’

Weerbaarheidsclub

Jean Paul Gebben is lid van de ‘weerbaarheidsclub van burgemeesters’. Dat is een netwerk van burgemeesters dat zich richt op het weerbaarder maken van de bestuurders, want helaas zijn er ook voorbeelden in het land van burgemeesters die (fysiek) bedreigd worden of zelfs beveiligd moeten worden.

Overigens is de aanpak van ondermijning niet alleen een zaak van de overheid, ook mensen zelf moeten hun ogen en oren openhouden. ‘We zullen het met z’n allen moeten doen, we zullen met z’n allen een streep moeten trekken. Dus als mensen ergens crimineel gedrag vermoeden, verwachten we dat ze dat melden.’ Dit kan direct bij de politie of geheel anoniem bij Meld Misdaad Anoniem.