Filmtheater Lelystad is in 15 jaar tijd een vaste waarde geworden

Lelystad - Met een opmerking van oud-burgemeester Chris Leeuwe werd het allemaal in werking gezet. Filmtheater Lelystad viert dit jaar zijn 15e verjaardag. Daarmee kunnen Lelystedelingen al 15 jaar elke week een keer naar een film die anders niet te zien zou zijn in Lelystad. En er zijn ambities, zegt voorzitter Julius Wolthuis.

‘Dat is gek’

Wolthuis is filmgek en één van de grondleggers van Filmtheater Lelystad. ‘Bij de opening van twee filmzalen in de oude bioscoop in 2003, zaal 4 en 5, had burgemeester Leeuwe zich hardop afgevraagd waarom Lelystad geen filmtheater had. Ik las dat in de FlevoPost en dacht ‘Ja, dat is gek. Waarom heeft Lelystad geen filmtheater?’ We hadden dat vroeger wel, in de oude Wereldwinkel, waar je op keukenstoelen zat en 16 mm-films werden vertoond.’

Wolthuis ging op onderzoek uit en ontdekte dat ‘Filmhuis Lelystad’ op papier nog altijd bestond, maar een slapend bestaan leidde. Dus ging hij op verder onderzoek uit. ‘Want als je zoiets wil beginnen, moet er wel draagvlak voor zijn.’ Er werd een werkgroep geformeerd, met Henk Moes van de Kubus, Ruud Neerings van Agora, Jan Gommer van de bibliotheek, Peter Isaak van de toenmalige bioscoop Utopolis en iemand van de gemeente.

Geboorte

Om een lang verhaal kort te maken: er bleek draagvlak te zijn. Wolthuis benaderde het bestuur van het oude filmhuis, dat nog bestond uit één man, kreeg de zegen om onder de naam ‘Stichting Filmtheater Lelystad’ iets nieuws te beginnen en kreeg zelfs het bescheiden bedrag dat het filmhuis nog in kas had mee als bruidsschat. Hij verzamelde nog wat filmgekken om zich heen en zie: Filmtheater Lelystad was een feit.

‘In januari 2004 werd de eerste film vertoond. We vonden onderdak bij de bioscoop. Dat is in de meeste steden zo met filmtheaters, dat ze daar mee samenwerken. Peter Isaak zei: ‘Jullie zijn van harte welkom! Je mag doen wat je wil, maar ik wil wel dat er een gemiddelde van 40 tot 50 bezoekers per week komt, anders kost het mij geld.’

Pionieren

Dat gemiddelde werd met gemak gehaald, al in het eerste jaar. Sindsdien is het Filmtheater in Lelystad een vaste waarde. Dat betekent niet dat het niet pionieren was in het begin. ‘Ja, we hebben wel wat geëxperimenteerd en moeten zoeken naar wat Lelystad wil. In het derde, vierde en vijfde jaar was het bezoekersaantal per film gezakt naar zo’n 27 mensen per voorstelling. Dat kwam omdat we teveel arthouse- en kunstzinnige films draaiden. Daarna zijn we qua programmering overgeschakeld op de betere films die toch iets meer mainstream zijn. Het bezoekersaantal verdubbelde per film. We zitten nu op gemiddeld 70 mensen per film. En dat kan allemaal niet zonder de hulp van de dertien vrijwilligers van het Filmtheater Lelystad die dit, elk met verschillende taken, wekelijks mogelijk maken!’

De overgang van arthouse naar de betere mainstreamfilms zorgde binnen het bestuur van het Filmtheater wel voor discussie. ‘Natuurlijk. Maar ik denk dat het achteraf gezien de beste keuze is geweest. Arthouse en mainstream zijn in die tijd ook dichter bij elkaar gekropen: het verschil tussen beide genres is minder groot geworden en soms zelfs ver te zoeken.’ Maar van wat voor films houdt Lelystad dan? ‘Kostuumdrama’s en Franse films doen het hier heel goed. En films die een Oscar hebben gewonnen,’ weet Wolthuis. ‘Nederlandse films doen het ook goed, maar dat is wel wisselend.’

Ervaring

En wat maakt de vertoning in het Filmtheater dan uniek? ‘Nou,’ zegt Wolthuis, ‘de films worden vertoond zonder pauze. Dat moet. Kijk, die pauzes zijn op een gegeven moment uitgevonden om de bioscoop wat meer inkomsten te geven. Zodat mensen een drankje en popcorn kopen. Maar een film is een kunstwerk. En een kunstwerk knip je toch ook niet in tweeën? Ik gebruik wel eens het voorbeeld van De Nachtwacht,. Stel je voor dat die in twee delen is geknipt, en je bij een bezoek aan het Rijksmuseum in de ene zaal eerst de linkerkant mag bekijken, en dan in de andere zaal de rechterkant. Dat kan toch niet? Een film is als een schilderij.’

‘Verder hebben we altijd een inleiding. Daarbij vertellen we wat meer over de film, over het tijdsbeeld die die weergeeft of over de plaats die de film inneemt in het oeuvre van de regisseur. Dat wordt over het algemeen zeer gewaardeerd.’

Klassiekers

Naast de wekelijkse voorstelling op dinsdag zijn er ook speciale voorstellingen. ‘Films met live muziek. Maar de grootste klapper is toch wel de jaarlijkse klassieker die we vertonen, met in de pauze een buffet. Daarmee hebben we zelfs een record in handen, toen in 2015 Doctor Zhivago in een gerestaureerde versie werd uitgebracht: 439 bezoekers! Filminstituut Eye, die de film had heruitgebracht, dacht dat er sprake was van een vergissing. Zoveel bezoekers bij een klassieker? Dat had men nog nooit meegemaakt.’

Volgens Wolthuis heeft dat verschillende redenen. ‘Voor veel bezoekers is zo’n klassieker een déjà vu: men heeft de film in zijn of haar jeugd gezien en wil ‘m graag nog een keer zien. Door dat te combineren met een buffet, maak je er bovendien een evenement van, een unieke ervaring. En daar zijn mensen vandaag de dag naar op zoek.’

Toekomst

Bij het sluiten van de oude bioscoop in 2013 werd een nieuw onderkomen gevonden in de Agora. ‘Dat ging heel soepel. Toenmalig theaterdirecteur Jans Gras zei “Kom maar met een plan”. De ene week hadden we onze laatste voorstelling in Utopolis, de week erop de eerste in Agora.’

Ook dat laat zien dat het Filmtheater in Lelystad geland is en een vaste waarde heeft. Maar hoe zit het met de toekomst? Wat als er dan toch die langverwachte bioscoop komt in Lelystad? Is dat een bedreiging?  ‘Laat ik vooropstellen dat we het uitstekend naar onze zin hebben in Agora. Maar wat de toekomst betreft is er nog veel onduidelijk. Bestaansrecht hebben we zeker, maar we wachten eerst de daadwerkelijke komst van de bioscoop af. We denken in kansen en zullen zeker in gesprek gaan met de gemeente. Maar een nieuwe bioscoop zullen we zeker verwelkomen. Het is toch treurigheid ten top, dat een provinciehoofdstad geen bioscoop heeft?’

Extra klassieker

In het kader van het jubileum wordt op zondag 17 november een extra ‘klassieker met buffet’ georganiseerd. Op het programma staat dan ‘La Pianiste’ van Michael Haneke met Isabelle Huppert in de hoofdrol. Met daarbij, naturellement, een Frans buffet.

Kaarten zijn verkrijgbaar via de site van de Agora.